Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ: Билии уонна сырдык суол аартыга

Олунньу 13 күнүгэр сурук-бичик күнүн бэлиэтээн, Ураhалаах библиотекатыгар саха тылын баайын, кэрэтин көрдөрөр, тыл билиилэрин тургутар "Уруйдан, сахам тыла!" диэн ааттаах тыл оонньуута буолан ааста.

Бу тэрээһиҥҥэ Ураhалаах орто оскуолатын 10-11 кылаас үөрэнээччилэрэ икки хамаандаҕа арахсан, бэйэлэрин өйдөрүн-санааларын, тылларын саппааһын тургутан көрдүлэр. Оонньуу 5 араас түһүмэхтэн турда, олор истэригэр өс хоһооннору ситэрэн биэрии, нууччалыы тыллары сахалыы таба тылбаастааһын, паараласпыт тыллары булуу, сахалыы таабырыннары таайыы уонна өс хоһооннору нууччалыыга тылбаастааһын киирбиттэрэ. Бу түһүмэхтэр оҕолор тылынан толкуйдуур дьоҕурдарын, төрөөбүт тылларын дириҥник билэллэрин көрдөрдүлэр.

Оонньуу иннинэ библиотекарь Екатерина Егоровна Сурук-бичик күнүн суолтатын, биһиги төрөөбүт саха тылбытын умнубат, өрүү сайыннарар, кэлэр көлүөнэҕэ тиэрдэр наадатын туһунан сүбэлээтэ-амалаата.

Күрэхтэһии түмүгүнэн, бэйэлэрин билиитинэн уонна түмүллүбүт үлэлэринэн ордук чорботон, 10 кылаас үөрэнээччилэрин хамаандата кыайыылаах аатырбыта. Бу тэрээһин оҕолорго төрөөбүт тылларыгар тапталы үөскэтэргэ уонна саха тылын үйэтитиигэ улахан суолталаах.

Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүгэр анаан, оҕолору төрөөбүт тылбыт баай эйгэтигэр чугаһатыыга туһуламмыт сэргэх тэрээһин ыытылынна. Бу бэлиэ күн Уолбут нэhилиэгин библиотекаря уhуйаан иитиллээччилэригэр ыалдьыттаан, төрөөбүт тылбытынан уус-уран айымньылары кытта билсиһиннэрэн, ураты дьикти түгэннэри бэлэхтээтэ.

Оҕолорго анаан "Мин дьыссааппын таптыыбын" диэн бэлиэ ааттаах дорҕоонноохтук хоһоон ааҕыыта буолла. Библиотекарь оҕолору төрөөбүт тылбыт баайыгар-көмүһүгэр, хоһоон хонуутугар киллэрдэ, кинилэри үөрэ-көтө көрсөн, кэпсэтиигэ кытыннарда.

Бу көрсүһүүгэ уһуйаан оҕолоро Саха народнай суруйааччыта, Саха литературатын классига Суорун Омоллоон (Дмитрий Кононович Сивцев) айымньытыгар, чуолаан кини киэҥник биллибит оҕолорго анаммыт "Чычып-Чаап" хоһоонугар ураты сэҥээриини көрдөрдүлэр. Хоһоону ааҕыы иннинэ библиотекарь оҕолорго дьүһүйүүлэри, хоһоон ис хоһоонун өйдүүргэ көмөлөһөр чаҕылхай ойуулары көрдөрдө. Оҕолор буойун хоһоону ойуу көмөтүнэн үөрэтэн, олус дорҕоонноохтук, чаҕылхайдык аахтылар. 

Маннык тэрээһиннэр оҕолорго төрөөбүт тылга тапталы, ытыктабылы иҥэрэллэр, тылларын сайыннараллар, уус-уран айымньыларга сыстыыны үөскэтэллэр. Библиотека уонна уһуйаан бииргэ үлэлээһиннэрэ оҕо кэскиллээх кэмигэр төрөөбүт тылынан дьоһуннук кэпсэтэр, ааҕар, айар дьоҕурдаах ыччаты иитэн таһаарарга улахан суолталаах. Төрөөбүт тылбыт кэнчээри ыччатпыт өйүгэр-санаатыгар үйэлэри уҥуордаан, салгыы сайыннын!

Ону таhынан оҕолорго уонна улахан дьоҥҥо төрөөбүт тылбыт уонна сурук-бичик устуоруйатыгар дириҥник умсугутар, кинилэр суолталарын өйдөтөр араас тэрээһиннэр ыытылыннылар. Уолбут нэhилиэгин библиотеката бу күн икки улахан суолталаах тэрээһини ыытан, олохтоохтору билиигэ-көрүүгэ тарпыта.

Бастатан туран "Төрөөбүт норуот үөрэҕин туһугар" диэн киэҥ кэпсэтии ыытылынна. Бу тэрээһин сүрүн тиэмэтинэн саха норуотун олоҕор улахан суолталаах түгэн – бастакы саха алфавитын үөскээһинин туhунан буолла. Кэпсэтиигэ кыттыбыт дьон саха тыла суруллар, ааҕыллар буоларыгар оҥоһуллубут үлэлэри, бастакы алфавит хайдах үөскээбитин, кини норуот сайдыытыгар киллэрбит улахан кылаатын туһунан кэпсэттилэр. Бу көрсүһүүгэ дьон саха суругун-бичигин остуоруйатын билэн, төрөөбүт тылбыт сайдыытыгар туһуламмыт өйү-санааны ылан тарҕастылар.

Оҕолорго анаан библиотекаҕа "Төрөөбүт соругум..." диэн ааттаах библиотека уруога ыытылынна. Бу уруокка оҕолор саха суругун-бичигин төрүттээччилэриттэн биирдэстэрин, бөдөҥ сырдатааччы, лингвист Семен Андреевич Новгородов олоҕун уонна үлэтин кытта чугастык билсистилэр. Оҕолорго кини бастакы саха алфавитын оҥорорго киллэрбит сүдү кылаатын, норуотун үөрэхтээх, сайдыылаах оҥорорго туһуламмыт сырдык санаатын туһунан кэпсээтилэр. С.А. Новгородов дьиҥнээх патриот быһыытынан бэйэтин олоҕун төрөөбүт тылын, норуотун инники кэскилин туһугар анаабыта оҕолорго улахан холобур буолла. Оҕолор кини үлэтин суолтатын өйдөөн, төрөөбүт тылга тапталын, ытыктабылын иҥэриннилэр.

Маннык тэрээһиннэр төрөөбүт тылбыт уонна сурук-бичикпит баай остуоруйатыгар дириҥник умсугуталлар. Тылбытын харыстыырга, сайыннарарга уонна кэнчээри ыччакка тиэрдэргэ ыҥыраллар. Билиини уонна сэргэхсийиини бэлэхтээн, төрөөбүт тылбыт үйэлэргэ умнуллубат сырдык суол аартыга буоларын өйдөтөллөр.